مدیریت علمی چرا؛ راهی برای حفظ سرمایه سبز زنجان و پایداری معیشت دامداران

به گزارش روابط عمومی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان زنجان، اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان زنجان با اجرای طرح‌های مرتعداری، مدیریت زمان ورود دام، کنترل ظرفیت چرا و نظارت مستمر بر مراتع، تلاش می‌کند ضمن حفظ پوشش گیاهی، بهره‌برداری اصولی و پایدار از این منابع را فراهم سازد.

 معاون فنی اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان زنجان، با اشاره به جایگاه مراتع در استان اظهار کرد: استان زنجان با برخورداری از بیش از یک میلیون هکتار مرتع، یکی از مناطق مهم کشور در تولید علوفه و تأمین معیشت دامداران محسوب می‌شود و بخش قابل توجهی از جمعیت روستایی استان به طور مستقیم از این مراتع بهره‌برداری می‌کنند.

فضل‌الله دوست‌محمدی با بیان اینکه چرای دام مهم‌ترین شکل بهره‌برداری از مراتع است، افزود: افزایش تعداد دام نسبت به ظرفیت واقعی مراتع و همچنین تغییرات اقلیمی، مدیریت علمی و اصولی این منابع را بیش از گذشته ضروری کرده است.

وی با تشریح نحوه بهره‌برداری از مراتع گفت: مراتع استان در سه بخش قشلاقی، میان‌بند و ییلاقی قرار دارند و استفاده از هر یک بر اساس زمان‌بندی مشخص انجام می‌شود. به طور معمول چرای دام در مراتع روستایی که عمدتاً قشلاقی هستند از اواسط اردیبهشت تا اواسط خرداد آغاز شده و سپس دامداران بر اساس الگوی سنتی کوچ، دام‌های خود را به مراتع میان‌بند و در ادامه به مراتع ییلاقی منتقل می‌کنند.

دوست محمدی ادامه داد: این جابه‌جایی تدریجی موجب می‌شود فشار چرا در یک منطقه متمرکز نشود و مراتع فرصت کافی برای بازسازی و احیای پوشش گیاهی داشته باشند. البته امسال به دلیل سرمای دیرهنگام بهاره در مناطق مرتفع، آغاز چرای دام در برخی از مراتع ییلاقی بین ۱۰ تا ۱۵ روز با تأخیر همراه شد.

معاون فنی اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان زنجان با تأکید بر اهمیت رعایت ظرفیت مراتع خاطرنشان کرد: حفظ پوشش گیاهی، جلوگیری از تخریب خاک و اجرای طرح‌های مرتعداری با هدف بهره‌برداری پایدار انجام می‌شود. ما باید با کمترین آسیب به طبیعت، بیشترین منفعت را از آن به دست آوریم؛ چرا که چرای مازاد نه تنها به مرتع آسیب می‌زند، بلکه سلامت دام را نیز با مشکلات جدی مواجه می‌کند.

وی با بیان اینکه حفاظت از مراتع مسئولیتی همگانی است، افزود: دامدارانی که از این منابع بهره‌مند می‌شوند، در کنار دستگاه‌های متولی باید خود را در حفظ و نگهداری مراتع مسئول بدانند، زیرا منابع طبیعی متعلق به همه مردم است و صیانت از آن، وظیفه‌ای مشترک برای نسل امروز و آینده محسوب می‌شود.

در ادامه، رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان طارم نیز با اشاره به ظرفیت‌های طبیعی این شهرستان گفت: شهرستان طارم دارای ۱۸۱ هزار هکتار اراضی ملی است که از این میزان، ۱۴۷ هزار هکتار را مراتع و ۳۴ هزار هکتار را جنگل‌ها تشکیل می‌دهد.

احمدی با بیان اینکه حدود ۵۰۰ دامدار به صورت فعال در مراتع شهرستان فعالیت دارند، اظهار کرد: دامداران هر سال از ۱۵ خرداد تا ۱۵ شهریور بر اساس پروانه چرا، دام‌های خود را به مراتع منتقل می‌کنند و برای رفاه دام و دامداران، امکاناتی از جمله آبشخور و سایر خدمات مورد نیاز در مراتع پیش‌بینی و تأمین می‌شود.

وی افزود: برای جلوگیری از چرای غیرمجاز، سه نوبت در سال عملیات سرشماری دام انجام می‌شود و ورود دام تنها بر اساس ظرفیت تعیین‌شده در پروانه چرا امکان‌پذیر است. در صورت مشاهده دام مازاد، نسبت به خروج دام از مرتع و برخورد قانونی با دامدار متخلف اقدام خواهد شد.

رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان طارم با تأکید بر اینکه افزایش تعداد دام بیش از ظرفیت مجاز، موجب تخریب پوشش گیاهی و کاهش توان تولید مرتع می‌شود، تصریح کرد: ما خود را خدمتگزار دامداران می‌دانیم و هدف اصلی، حفظ مراتع در کنار استمرار فعالیت دامداران و بهره‌برداری اصولی از این سرمایه ملی است.

در ادامه این بازدید، مهدی نوربخش، مدیر روابط عمومی اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان زنجان و کارشناس این اداره، با اشاره به پدیده دام مازاد اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین چالش‌های مدیریت مراتع، حضور دام بیش از ظرفیت تعیین‌شده است؛ موضوعی که هم به مراتع و هم به خود دام‌ها آسیب وارد می‌کند.

وی افزود: هر مرتع بر اساس شرایط اقلیمی، پوشش گیاهی و توان تولید علوفه، ظرفیت مشخصی برای چرای دام دارد و به همین دلیل تعداد دام مجاز در قالب پروانه چرا تعیین می‌شود. ورود دام بیش از این ظرفیت، باعث کاهش پوشش گیاهی، فشردگی خاک، افزایش فرسایش، کاهش تولید علوفه و در نهایت افت کیفیت و کمیت منابع مرتعی خواهد شد.

نوربخش ادامه داد: از سوی دیگر، چرای بیش از حد موجب کمبود علوفه برای دام‌ها، کاهش تغذیه مناسب، افت تولید و افزایش آسیب‌پذیری دام نیز می‌شود؛ بنابراین مدیریت ظرفیت چرا، هم به نفع منابع طبیعی و هم در راستای حفظ منافع دامداران است.

وی تأکید کرد: همکاران منابع طبیعی با جدیت این موضوع را رصد می‌کنند و در صورت مشاهده دام مازاد، ضمن خروج دام از مرتع، مطابق قانون با دامداران متخلف برخورد خواهد شد تا حقوق بهره‌برداران قانونمند و سلامت مراتع حفظ شود.

لازم به ذکر است، با هدف ارتقای آگاهی عمومی و نهادینه‌سازی فرهنگ حفاظت از مراتع و بهره‌برداری اصولی از منابع طبیعی، یک گزارش مستند تلویزیونی نیز تهیه و از شبکه استانی صداوسیما پخش شد تا اهمیت صیانت از این سرمایه‌های ملی برای عموم مردم و بهره‌برداران بیش از پیش تبیین شود.