حوزه های آبخیز زنجان

سیمای آبخیزداری

    وضعیت پروژه های اجرائی آبخیزداری در استان زنجان

سابقه انجام مطالعات آبخیزداری در استان زنجان به سال 1350 بر می‌گردد. اندکی پس از شروع بهره‌برداری از سد سفیدرود در سال 1342، روند پر شدن مخزن آن مسئولین را نگران کرده و به فکر کنترل فرسایش و رسوب در بالا دست سد افتادند و بدین ترتیب اولین مطالعات شناسائی استان در قالب طرح حفاظت خاک و مبارزه با فرسایش در سال 1350 توسط شرکت فرانسوی سوگرآ SOGREA) ) انجام و نقشه‌های لازم درمقیاس 1/50000 تهیه گردید. مطالعات شناسائی آبخیزداری در حوضه زنجان رود با مساحت 460 هزار هکتار را دومین مطالعه انجام شده در استان می‌توان قلمداد کرد که در سال 1362 توسط کار شناسان ستاد طرح آبخیزداری سفیدرود (مستقر درزنجان) انجام گردید. در دو دهه 70 و 80 مطالعات حوضه‌ها به صورت تفصیلی‌تر در دستور کار قرار گرفت که این روند تاکنون ادامه داشته و تا سال 1396 تقریباً در 25% مساحت استان یعنی حدود 558  هزار هکتار مطالعات تفصیلی – اجرائی( با مقیاس 1/25000 ) انجام شده است.

 تاکنون در حدود20% از مساحت مطالعه شده استان عملیات آبخیزداری، اجرائی شده و شامل انواع پروژه‌های مکانیکی، بیومکانیکی و بیولوژیکی می باشد.

تعریف: آبخیزداری عبارت از فرآیند برنامه ریزی و اجرای اقداماتی جهت اداره منابع زیستی یک آبخیز به منظور فراهم آوردن امکان حداکثر برداشت محصولات و خدمات توسط آبخیزنشینان با حداقل آسیب رسانی به منابع مذکور است

الف )حوزه های آبخیز

حوزه های آبخیز استان شامل رودخانه قزل اوزن با سطح حوزه 17328 کیلومتر مربع و رودخانه ابهر رود و خره رود با وسعت 4836 کیلومتر مربع می باشد که متوسط خروجی آب سالانه استان در ایستگاه گیلوان رودخانه قزل اوزن 3 میلیارد و840 میلیون متر مکعب و در رودخانه ابهر رود 78 میلیون متر مکعب و خره رود 50 میلیون متر مکعب می باشد.

برای اولین بار در ایران از سال 1349 در این استان در راستای نیل به اهداف حفاظت خاک، کنترل رسوب، کاهش فرسایش،کنترل هرز آبها و کاهش خطرات سیل و بالا بردن میزان نفوذ در خاک و تقویت سفره های آبهای زیر زمینی، تثبیت اراضی و بالا بردن حاصلخیزی اراضی اقدام به اجرای عملیات آبخیزداری نموده است.

انواع پروژه های آبخیزداری انجام شده در استان

-    پارکهای آبخیز شهری ( اندیشه احداث این پروژه از سال 1373 در استان مطرح و مورد مطالعه و اجراء قرار گرفت) که مهمترین آنها عبارتند از گاوازنگ (در شمال زنجان) و سلمانلو(در جنوب زنجان) و پارک آبخیزشهری قیدار در شهرستان قیدار و پارک آبخیز شهری کوی نیک در شهرستان ابهر که در حال اجرا می باشد.

1-عملیات آبخوان داری و پخش سیلاب(جهت کنترل سیلابها و تزریق آن در سفره های آب زیرزمینی)

2-ساماندهی و مهندسی رودخانه(قزل اوزن، زنجان رود و قلعه چای )

3-عملیات آبخیزداری و کنترل فرسایش و رسوب

4-سدهای خاکی

عملیات آبخیزداری در مساحت 227 هزار هکتار اجرایی شده که بالغ بر 10 درصد مساحت کل استان بوده و مطالعات انجام شده در حوزه های استان برابر 650 هزار هکتار است که شامل 30 درصد مساحت استان است.

طی سالهای گذشته تعداد 31 دستگاه سد خاکی در مجموع با حجم مخزن 35 میلیون مترمکعب در سطح استان ساخته شده که با حجم آب تنظیمی 50 میلیون متر مکعب در حال بهره برداری است.